Czesław Mozil (nie) tylko o Herbercie [WYWIAD]
fot. Małgorzata Krawczyk
Czesław Mozil po piętnastu latach wrócił do Klubu Dziupla w Czeskim Cieszynie. Muzyką, opowieściami i swoją energią porwał publiczność, ale znalazł też czas na rozmowę.
Opowiedział o koncercie w Dziupli sprzed niemal piętnastu lat i o pracy nad płytą „Herbert Kameralnie”, której premiera już 20 listopada. Co ceni w Herbercie? Co jest ich wspólnym mianownikiem?
Na początku każdej rozmowy staram się opisać swojego rozmówcę. Pana widzę jako emigranta o podwójnej tożsamości, niezależnego, bezkompromisowego artystę i może przede wszystkim życiowego szczęściarza. Czy postrzega Pan siebie w podobny sposób?
Wydaje mi się, że tak. Nie ukrywam, że to intensywny czas. Ostatnie dni spędziłem w Nowym Jorku, gdzie udało mi się m.in. zobaczyć świetny spektakl. O 13.00 wylądowałem na lotnisku w Warszawie, a za chwilę zagram koncert w Czeskim Cieszynie. Korzystam z życia i dobrze mi z tym.
Mówi Pan o sobie, że jest szczęściarzem. Osobom, które otwarcie to przyznają, łatwiej się żyje, prawda?
Jestem szczęściarzem, ale uwielbiam pracować. Kiedy spotykam się z dzieciakami w szkołach, zawsze powtarzam im, że życie, które ich czeka, będzie bardzo trudne, choć piękne. Mówię też zawsze, że jeżeli wydaje im się, że jest ciężko, bo muszą się uczyć, to będzie im jeszcze trudniej, bo czeka ich wiele trudnych momentów i ciężkiej pracy w dorosłości.
Występował Pan w Dziupli już w listopadzie 2009 roku w ramach projektu Independent.pl. Teraz wrócił Pan do czeskocieszyńskiego klubu po niemal 15 latach.
Pamiętam tamten czas. Przyznam, że najbardziej zapamiętałem obecność Ewy Farnej na tym koncercie. Miło to wspominam i do dziś bardzo jej kibicuję. Piętnaście lat temu trochę brakowało mi pokory, a co za tym idzie, byłem przekonany, że każdy, kto nie był do tej pory na moim koncercie, bardzo dużo stracił. Dzisiaj czuję podobnie, ale spokorniałem i jestem bardzo wdzięczny za każdą osobę, która chce spędzić czas ze mną i moją twórczością.
Nie byłabym sobą, gdybym nie zapytała o Czechy. Z czym się Panu kojarzą? Ilekroć zadaję to pytanie chociażby podczas przeglądu Kino na Granicy, najczęściej padają odpowiedzi takie jak piwo czy smażony ser. (Śmiech)
Odpowiem jak typowy emigrant. Mimo że uznaję się za osobę wierzącą, w niektórych momentach życzyłbym Polakom dystansu do rzeczy tak intymnych jak wiara, bo wydaje mi się, że Czesi mają ten dystans.
W jednym z wywiadów przyznał Pan, że w swoim życiu, mimo że mama była polonistką, przeczytał mało poezji. Nasuwa się więc pytanie, co spowodowało, że w ramach swojej twórczości sięgnął Pan po poezję Herberta?
To, jak w podstawówce pokazywano mi Herberta i jego twórczość, nie zepsuło mi spojrzenia na niego. Podobnie było z Czesławem Miłoszem. Na szczęście nikt mnie do ich poezji nie zraził. Nie mam też poczucia, że jej nie rozumiem. Ludzie boją się czegoś, bo myślą, że to jest trudne. A tak zazwyczaj nie jest.
Co urzekło Pana w jego twórczości najbardziej?
Zazwyczaj były to już pierwsze wersy jego wierszy. Urzekło mnie też to, jak aktualna jest jego twórczość.
20 listopada na rynku pojawi się płyta „Herbert Kameralnie”, na której łączy Pan siły z Miłoszem Wośko i Sonos Kwartet. Pamięta Pan okoliczności waszego pierwszego spotkania?
Z Miłoszem Wośko znamy się już długo. Zaczęło się od prywaty, a z czasem przerodziło się to we współpracę. Z Sonos Kwartet było podobnie. Dziewczyny są świetne. To twarde, bardzo twórcze babki.
Czy od razu poczuł Pan, że chciałby, by miało to finał w postaci czegoś, co razem stworzycie?
Tak, choć na spotkaniu muzycznym w Dziupli nie zaprezentuję twórczości Herberta.
Ja bardzo lubię „Maszynkę do świerkania”.
Cieszę się, że mam ten utwór w swoim repertuarze, bo dzięki niemu mogę śpiewać m.in. o przemocy domowej.
Według jakiego klucza wybierane były wiersze, których interpretacje znalazły się na płycie?
Bardzo różnie. Bardzo spodobał mi się wiersz „17 IX”, ale przyznam szczerze, że wcale nie kojarzyłem go z tym, co przeżyła wtedy Polska. Niektóre wiersze wybrałem też... przez głupotę. (Śmiech)
Jaki wiersz Herberta jest Pana ulubionym?
Zdecydowanie „Śmierć lwa”.
Urzekła mnie Pana interpretacja „Małego serca”, która zapowiada płytę. Co ten wiersz ma takiego w sobie, że porusza wręcz do głębi?
Ten wiersz mówi nam o tym, że można podjąć jakąś decyzję w przekonaniu, że walczy się w słusznej sprawie. I to jeszcze nie znaczy, że zrobiło się coś dobrego.
Jaka była droga od pomysłu aż po realizację płyty?
Miłosz Wośko jest wspaniałym kompozytorem. Kiedy przychodzę z jakimś pomysłem, on go realizuje.
Gdyby miał Pan proces powstawania tej płyty zamknąć w jednym słowie lub zdaniu, jakie mogłoby paść?
Zaufanie.
Wiersze Herberta są wśród lektur szkolnych. Powiedzmy sobie szczerze, że czasem na to, czego uczymy się w szkole, patrzymy dość surowym okiem, a czasami nawet z lękiem, o którym Pan sam wspominał. Pana płyta pozwoli na Herberta spojrzeć nieco inaczej?
Ta płyta pozwoli spojrzeć z dystansem na Herberta i na to, co napisał. To straszne, jeżeli ktoś decyduje, że jedni mają prawo go słuchać, a drudzy nie. Herbert nie dzielił ludzi.
Właśnie. Czy „Herbert Kameralnie” powstał m.in. po to, by zmienić podejście uczniów do tego, czego uczą się na lekcjach polskiego?
Oczywiście, choć wydaje mi się, że za pośrednictwem tej płyty nie dotrzemy do młodych ludzi. Przyznam jednak, że będzie mi bardzo miło, jeżeli ktoś z nauczycieli sięgnie po moją interpretację wierszy Herberta i pokaże ją swoim uczniom.
Co najbardziej Pana zaskoczyło, kiedy poznawał fakty z życia Herberta? Zastanawiał się Pan kiedykolwiek, czy jest coś takiego, co was łączy?
Wmawiam sobie, że jestem podróżnikiem, a Herbert naprawdę nim był. (Śmiech)
Czy na co dzień równie chętnie sięga Pan po poezję?
Niekoniecznie. Mówię zawsze, że w naszym domu się czyta, bo moja żona czyta. (śmiech)
Zaliczyłby się Pan do grona osób, które regularnie czytają poezję?
Niestety, mnie nie ma w tym gronie. Może to się wkrótce zmieni.
Uważa Pan, że takie koncerty lub płyta „Herbert Kameralnie” mogą przyczynić się do wzrostu zainteresowania tym gatunkiem literatury?
Zrobiliśmy płytę, na której muzyka nie przeszkadza słowom. I uważam, że bardzo nam się ta płyta udała. Premiera miała miejsce 20 listopada. Polecam uwadze.









